آن عالم شعر میگفت و شاعر بود، بر علاوه قرآنکریم و کتاب احادیث صحیح، مثنوی شریف مولانای بلخی، شهنامه فردوسی، دیوان حافظ که در بین مردم فارسی زبان دهات افغانستان بنام (خواجه حافظ صاحب) شهرت دارد، بوستان و گلستان سعدی و اسکندرنامه را در سینه خود حفظ داشت. برعکس ملا معروف “راسخ” شعر گفتن را مترادف به کفرگویی، شاعران را دیوانه و دستور به دیوار کوبیدن شعر بیدل، مولانا و حافظ را صادر کرد! آن عالم لقب عبدالحی ثانی را کمایی کرد و این عالم مسلمانان را با موعظه های متحجرانه از دین فراری! در کتاب یاداشت ها و خاطرات استاد خلیل الله خلیلی آمده است که مولوی صاحب عبدالحی یکی از علمای عصر خود بود، در دیوبند درس خوانده بود و نام اصلیاش مولوی پاینده محمد بود، اما علمای هندوستان وقتی که به وی شهادتنامه میدادند، او را به عبدالحی ملقب کردند (عبدالحی ثانی).
یعنی بعد از مولانا عبدالحی لکهنوی، گویا عالم بزرگی که از دیوبند برآمده است این مولوی عبدالحی افغانستان بود. این شخصْ حافظۀ عجیب و غریب داشت، بر همۀ علوم و فرهنگ اسلامی مسلط بود، و به اصطلاح عالم علوم معقول و منقول بود. قرآنکریم را در سی روز حفظ کرده بود. تعجبآور اینکه مولوی عبدالحی ثانی مثنوی معنوی مولانا جلال الدین بلخی، شهنامۀ فردوسی و اسکندرنامۀ نظامی، دیوان حافظ، گلستان و بوستان سعدی را در سینه خود حفظ داشت و چنان به لهجۀ سوزناک میخواند که انسان تعجب میکرد، خودش هم شعر میگفت و “پروانه” تخلص میکرد، زبانش هم فصیح بود و به فصاحت صحبت میکرد. به اساس مصاحبه شاعر نامور کشور مرحوم حیدری “وجودی” مثنوی معنوی مولانا جلال الدین بلخی را نزد مولوی عبدالحی ثانی و تنی چند از علمای کشور فراگرفته بود. مولوی عبدالحی زبان اردو، زبان عربی، زبان فارسی و زبان پشتو را به خوبی تکلم و کتابت میکرد، اندک اندک زبان ازبکی را هم در بخارا بلد شده بود. برعکس، این عالم یعنی ملا معروف “راسخ” برعلاوه اینکه شعر بیدل، حافظ مولانا را به دیوار میکوبد، زن را موجود فتنه میداند، گرفتن صد زن کافر را بنام کنیز تنها برای استفاده جنسی حلال فتوی میدهد. مثل ملا معروف راسخ چندین تن دیگر بشمول ملا عنابه پنجشیری، ملا رسول لندی سمت شمال، ملا تره خیل که میگفت: “په اسلام کی بایومتریک نشته” و ملا حنفی که میگوید “طلب علم فرض نیست مباح است” وغیره عالمان کج فهم خیلی زیاد است خوشبختانه که در مقابل ملا راسخ و سایر افراطی ها و کج فهمان عالمان واقعی و روشنگر مثل عبدالصمد قاضی زاده و دوکتور ایاز نیازی شهید هم در جامعه ما وجود دارد . خدایا! عالمان واقعی را توفیق بیشتر و ملاهای خرافاتی و کج فهم را هدایت فرما.

وب سایت نواندیشی به ویب سایت خبری تحلیلی نواندیشی خوش آمدید