
یادداشت تربیون نواندیشی : چنانچه آگاه میباشید جمهوری فدراتیف روسیه در عین حالیکه از چندین دهه بویژه در امتداد بیست سال حضور نیروهای خارجی برهبریی ایالات متحده امریکا در افغانستان با آنکه با نیروهای خارجی برهبریی امریکا در یک ائتلاف منطقوی ضد تروریزم قرار داشت همزمان با آن در تبانی با برخی کشورهای پرنفوذ منطقه مانند جمهوری اسلامی ایران ،اسلامی جمهوریه پاکستان و دیگران برعلیه اهداف استراتیژیک امریکا در افغانستان نیز فعالیت میکرد این گونه تحرکات و تلاش ها تا آنجا به پیش رفتند که مهره های افغان تباری را توسط نمائنده گی های سیاسی و قنسلی خود برای متلاشی ساختن اهداف عمومی امریکا تمویل و تجهیزمی نمودند البته این بی درد سرترین راه کمک با مخالفان حضور قوای امریکا و ناتو درافغانستان بوده که باهزینه های ناچیزی آنهم بیشترازپول امریکا و متحدین آن عملی می گردید . تا سرانجام در مخالفت با موافقتنامه دوحه جنگجویان طالبان با معیت سائر گروه های تروریستی خارجی بتاریخ پانزدهم آگست سال ۲۰۲۱ وارد کابل گردیدند وطالبان نیز آرام آرام دریک گرداب عمیق تاریخی استخباراتی که ازخونهای یتیمان وستمدیده گان افغان موج میزد غوطه ورمی شدند و سرانجام نیز بنام تعامل با طالبان افغانستان تمامی سرمایه های مادی و معنوی افغانستان بدون هرگونه قانون و مشروعیت به کشور های منطقه سرازیر گردید
ما بارها براین سخن گهربار فریدریک هگل فیلسوف نامور آلمان انگشت گذاشته ایم و گفته ایم و نوشته که از نظر وی همه رویداد ها و شخصیت های تاریخ جهان دو باربه صحنه می آیند ، بار اول بصورت کمیدی و باردوم تراژیدی !گمان نه میکنیم برای اثبات این حقیقت که رژیم جبار طالبان مرحله تکاملی نظام های استخباراتی چند دهه حاکم بر سرنوشت مردم افغانستان است که درمقطعی از تاریخ درنتیجه اشغال افغانستان توسط ارتش سرخ شوروی بنام حزب دموکراتیک خلق افغانستان حکم میراند طبیعی است که مردم سلحشور افغانستان در برابر آن لشکر کشی عصیان کردند و” نه “گفتند ، وبا قربانی شدن میلیونها شهید در راه استقلال و آزادی افغانستان کارنامه های بزرگی را به جاگذاشتند چنانچه ملاحظه فرمودید و شنیدید عبدالحکیم گوندی و پس از حاکمیت نامشروع طالبان به نام عبدالحکیم نورزی یکی از نخستین اکابراستخباراتی در رژیم حزب دموکراتیک خلق افغانستان بود که گام به گام در یک معامله استخباراتی بحیث مهره مطلوب روسها در دوره جمهوریت پوشالی قبل طالبانی نیز در مقامات بلند امنیتی جا به جا شده بود واکنون با به قدرت رساندن طالبان بحیث مشاور ارشد امورامنیتی بصورت اعلام ناشده انجام وظیفه می نمایند همچنان پس ازآنکه روسیه رژیم بازمانده ووارث امپراطوریی اتحاد جماهیر شوروی امارت طالبان را با توجه به منافع استراتیژیک خود در منطقه امارت طالبان را به حیث یک حاکمیت مشروع در افغانستان شناخت و صدای از همه سو در مخالفت با این اقدام روسیه را برانگیخت غرزی لائیق یکتن از فعالین چپ دیروزو فرزند زنده یاد سلیمان لائق از رجال مشهور حزب دموکراتیک خلق افغانستاناست که برخلاف اندیشه ملی گرایانه و در عین حال عدالت خواهانه پدرش که گفته بود وی حاضر است نخستین کسی باشد که با ظلمی که طی چند دهه بر مردم افغانستان رواداشته شده است در دادگاه پاسخگو باشددر صفحه فیس بک اشبه زبان پشتو در باره برسمیت شناختن امارت طالبان توسط روسیه چنین اظهار نمود :
د روسیې له خوا د افغانستان اسلامي امارت د رسمي پېژندنې خبر جهادی تښتېدلي «مفکرین» او د «دوهم مقاومت» سرکوزي اتلان او لنډغران هم وپارول او د دې خبر د خپرېدو سره جوخت یو د بل پسې د سفسطایي او باطلې نیوکې او عقل څخه لرې طرحې او حکمونو د صادرولو زمینه برابره کړه. البته جناب غرزی لائق تنها براین متن اکتفأ نکرده بلکه تصاویر برخی از رجالی که دردوره بیست ساله نظام جمهوریت کذائی انجام وظیفه نموده بودند نیز بر صفحه فیس بُک اش منتشر ساختند .
شگفت انگیزوجالب آنجاست که بتاریخ ششم جولای سال ۲۰۲۵ در صفحه فیس بک جناب غرزی لائق با انتشار مطلبی تحت عنوان ” روسیه، رسمیتشناسی امارت: پندها و پندارها” که درآخرین بخش آن چنین می خوانیم : ……….زمان به تندی نشان داد که این گزینهی فدراتیف روسیه جمهوریهای مسلمان آسیای میانه را از یورش اندیشههای اسلام ستیزهگر سیاسی رهایی نهبخشید. رشتارهای جهنمی ترور و دهشت از مسیر همین خویشاوندان همخون و همتبار دو جناح دریای آمو به آسانی مرزهای جنوبی «همسایهی بزرگ شمالی» را درنوردیدند و سبب گسترش پندارهای بنیادگرایانه و هرجومرجها در آن جناح دریای آمو گردیدند. باور دارم که گام پسین فدراتیف روسیه در شناسایی رسمی امارت اسلامی افغانستان، در کنار زدوبندهای محرمانهی جهانی میان بازیگران زورمند، نشانهی روشن تصحیح لغزشهای هولناک نیمسدهی پسین است که زندهگی با بیرحمی غلطی آن را باربار ثابت ساخته است.
بگذار این گام فدراتیف روسیه را برای سرنوشت کشور درمانده و رهاشدهی خویش به فال نیک بگیریم و به کسانی که رهایی افغانستان از چنگ انزوا و تجرید را مخالف سود فردی و ناجایز خویش میانگارند نفرین ابدی نثار کنیم.اینکه امارت اسلامی از این گام دولت روسیه چه سود و زیانی کمایی خواهد کرد، مردم ترکشدهی افغانستان اما، بیگمان، از یک انزوای مدهش جهانی و رونق دوبارهی بازار، تجارت بارتری، اقتصاد، وثبات ودوام امنیت بهرهمند خواهد شد. … وقتی این متن منتشرشده که تازه پس از سه روز به ظاهربرسمیت شناسی امارت طالبان از سوی روسیه فدراتیف سپری گردیده بود را هر کسی مرور نمایند هیچگونه جائی برای دلائیل اثباتیه نه گذاشته اند که گویا طالبان طی چهار سال و اندی افغانستان را به بهشت موعود تبدیل نکرده باشند .تربیون نواندیشی به بهانه مقاله ای که توسط محمد حسین عمادی از کارشناسان ایرانی در روزنامه شرق به نشر رسیده است بخش کوتاهی از میز گردی را که به گرداننده گی فرهنگی فرهیخته جناب حامد ضرابی و به اشتراک دوتن از فرهنگیان عزیز جامعه افغانی هریک دکتر سید لقمان وجناب نصیر احمد راسخ درباره این مسأله تدویر یافته بود به این امید به شما عزیزان تقدیم میداریم که شما وتمامی خواننده گان گرامی مقاله محمد حسین عمادی وسخنان دیگر پژوهشگران ارجمند را به دور از هرنوع کدورت تنها برویت مؤلفه های عقلانی مورد ارزیابی قرار دهید
نزدیک به چهار سال از تسلط دوباره طالبان بر کابل میگذرد. در این مدت، طالبان که با فتح سریع پایتخت افغانستان در تابستان ۲۰۲۱ بار دیگر قدرت را در دست گرفت، موفق شده است گامهای مهمی در مسیر تثبیت حاکمیت خود بردارد. مهمترین دستاورد سیاسی این گروه در این دوره، به رسمیت شناختهشدن توسط روسیه است؛ اقدامی که نهتنها نقطه عطفی در دیپلماسی طالبان به شمار میرود، بلکه نشاندهنده تحولات عمیق در معادلات امنیتی و سیاسی منطقهای و جهانی است. این تصمیم روسیه که به نظر میرسد با هماهنگیهای پشتپرده و در پاسخ به تحولات اخیر در اوکراین و خاورمیانه اتخاذ شده، میتواند سرآغازی برای عادیسازی روابط دیگر کشورهای منطقه و جهان با طالبان باشد. در این مقاله، به بررسی دلایل و پیامدهای این تحول، عملکرد طالبان در چهار سال گذشته و چشمانداز آینده روابط بینالمللی با این گروه پرداخته خواهد شد.
تصمیم روسیه برای بهرسمیتشناختن طالبان را نمیتوان جدا از تحولات امنیتی و سیاسی در منطقه و جهان تحلیل کرد. جنگ اوکراین و تنشهای فزاینده در خاورمیانه، بهویژه درگیریهای اخیر در نوار غزه و افزایش تنشها میان ایران و اسرائیل، توجه قدرتهای جهانی را از افغانستان منحرف کرده است. در این شرایط، طالبان از خلأ ایجادشده در اولویتهای بینالمللی بهره برده و توانسته است با تمرکز بر دیپلماسی اقتصادی و امنیتی، جایگاه خود را در منطقه تقویت کند. روسیه، بهعنوان یکی از بازیگران اصلی در معادلات جهانی، با بهرسمیتشناختن طالبان به دنبال تحکیم موقعیت خود در آسیای مرکزی و خاورمیانه است. این اقدام میتواند به معنای تلاش مسکو برای ایجاد یک جبهه جدید در برابر نفوذ غرب در منطقه باشد. از سوی دیگر، نگرانیهای امنیتی مشترک میان روسیه و طالبان، از جمله کنترل گروههای تروریستی مانند داعش شاخه خراسان و جلوگیری از گسترش بیثباتی به کشورهای همسایه، انگیزهای مضاعف برای این چرخش دیپلماتیک فراهم کرده است.
در چهار سال گذشته، هیچ کشوری بهصورت رسمی حاکمیت طالبان را به رسمیت نشناخته بود، اما به ادعای وزارت خارجه این گروه، بیش از ۴۰ کشور با آنها روابط دیپلماتیک یا اقتصادی برقرار کردهاند. این روابط، هرچند غیررسمی، نشاندهنده تغییر رویکرد تدریجی جامعه جهانی نسبت به طالبان است. چین بهعنوان یکی از پیشگامان این روند، با سرمایهگذاری در بخشهای معدنی و زیرساختی افغانستان، بهدنبال گسترش نفوذ اقتصادی خود در این کشور است. کشورهای آسیای مرکزی، ایران و پاکستان نیز به دلیل نگرانیهای مشترک در زمینه امنیت مرزها، قاچاق مواد مخدر و مهاجرت، به تدریج در حال عادیسازی روابط با طالبان هستند. طالبان با اتخاذ راهبردی که خود آن را «سیاست اقتصادمحور» مینامد، تلاش کرده است تا با جذب سرمایهگذاری خارجی و گسترش تجارت منطقهای، مشروعیت بینالمللی کسب کند. این راهبرد شامل دعوت از کشورهای همسایه برای سرمایهگذاری در پروژههای زیرساختی، معدنی و انرژی است. برای مثال، مذاکرات با چین برای توسعه معادن مس عینک و پروژههای انتقال گاز ترکمنستان از طریق افغانستان، نمونههایی از این تلاشها هستند. این دیپلماسی اقتصادی، در کنار موفقیت نسبی طالبان در برقراری امنیت داخلی، به آنها کمک کرده تا از انزوای کامل دیپلماتیک خارج شوند.
طالبان در چهار سال گذشته توانسته است ثبات نسبی را در داخل افغانستان برقرار کند. برخلاف دو دهه حضور نیروهای بینالمللی که با ناامنیهای گسترده و حملات مداوم گروههای تروریستی همراه بود، حاکمیت طالبان با کاهش چشمگیر درگیریهای داخلی همراه بوده است. این گروه موفق شده است گروههای تروریستی مانند داعش شاخه خراسان را تا حد زیادی کنترل کند و از حملات بزرگ در شهرهای اصلی جلوگیری کند. علاوه بر این، تلاشهایی برای کاهش قاچاق مواد مخدر صورت گرفته است، هرچند این اقدامات هنوز به نتایج پایدار و گسترده منجر نشدهاند. یکی دیگر از دستاوردهای طالبان، افزایش ظرفیت پذیرش مهاجران بازگشتی از کشورهای همسایه، بهویژه ایران و پاکستان، بوده است. در سالهای اخیر، صدها هزار مهاجر افغان به دلیل فشارهای اقتصادی و سیاسی در کشورهای میزبان به افغانستان بازگردانده شدهاند. طالبان با هماهنگی با دولتهای ایران و پاکستان، توانسته است این روند را مدیریت و از تشدید بحرانهای انسانی جلوگیری کند. این امر نگرانیهای کشورهای همسایه را تا حدی کاهش داده و به بهبود روابط دیپلماتیک کمک کرده است. با این حال، طالبان در زمینه اقتصاد و معیشت مردم دستاورد چندانی نداشته است. فقر گسترده، بیکاری و کمبود زیرساختهای اساسی همچنان از چالشهای اصلی جامعه افغانستان است. کاهش شدید کمکهای بشردوستانه بینالمللی که پیشتر به عنوان اهرمی برای فشار بر طالبان به منظور تغییر رفتار و رعایت حقوق بشر استفاده میشد، نهتنها به تغییر سیاستهای این گروه منجر نشده، بلکه فشار مضاعفی بر مردم فقیر افغانستان وارد کرده است. گرسنگی، کمبود خدمات درمانی و نبود دسترسی به آموزش، بهویژه برای زنان و دختران، همچنان معضلاتی جدی هستند.
یکی از اصلیترین موانع بهرسمیتشناختن طالبان از سوی جامعه جهانی، رعایتنشدن حقوق بشر و تشکیل حکومتی فراگیر بوده است. طالبان در چهار سال گذشته هیچ نشانهای از تمایل به تقسیم قدرت یا ایجاد حکومتی همهشمول نشان نداده است. محدودیتهای شدید بر آموزش زنان، سرکوب آزادیهای مدنی و تبعیض علیه اقلیتهای قومی، از جمله انتقادات اصلی گروههای معارض داخلی و دولتهای غربی است. با این حال، تحولات امنیتی در اوکراین و خاورمیانه باعث شده است موضوع حقوق بشر در افغانستان از اولویتهای جامعه جهانی خارج شود. کاهش کمکهای بشردوستانه که میتوانست به عنوان اهرمی برای فشار بر طالبان عمل کند، عملا به افزایش فقر و رنج مردم منجر شده است، بدون آنکه تغییری در رفتار طالبان ایجاد کند. کشورهای غربی که پیشتر بر رعایت حقوق بشر و آموزش زنان تأکید داشتند، اکنون به دلیل درگیری در بحرانهای دیگر، از اهرمهای فشار خود علیه طالبان استفاده نمیکنند.
شواهد نشان میدهد که طالبان در کوتاهمدت و میانمدت با خطر جدی گسست داخلی یا اختلافات رهبری مواجه نیست. نشستهای متعدد بینالمللی و منطقهای در چهار سال گذشته نیز نشاندهنده ضعف اپوزیسیون داخلی و خارجی در تأثیرگذاری بر آینده سیاسی افغانستان است. گروههای معارض داخلی، به دلیل فقدان اتحاد و حمایت بینالمللی، نتوانستهاند جایگزینی معتبر برای طالبان ارائه کنند. موفقیت نسبی طالبان در کنترل گروههای تروریستی و مدیریت بحران مهاجرت، همراه با دیپلماسی اقتصادی و عادیسازی تدریجی روابط با کشورهای منطقه، به این گروه کمک کرده جایگاه خود را تثبیت کند. به نظر میرسد با گذر زمان و افزایش نگرانیهای امنیتی در منطقه و جهان، کشورهای بیشتری به سمت پذیرش طالبان حرکت کنند. این روند که میتوان آن را «تحمیل خزنده» نامید، نتیجه ترکیب راهبرد اقتصادمحور طالبان و تغییر اولویتهای جهانی است.بهرسمیتشناختن طالبان توسط روسیه، بیشک نقطه عطفی در مسیر تثبیت این گروه در صحنه سیاسی منطقه و جهان است. این تصمیم که ریشه در تحولات امنیتی اوکراین و خاورمیانه دارد، نشاندهنده تغییر جدی در معادلات دیپلماتیک و کاهش توجه به قوانین بینالمللی، مسائل حقوق بشر و تشکیل حکومتی فراگیر در افغانستان است. طالبان با استفاده از دیپلماسی اقتصادی و موفقیت نسبی در برقراری امنیت داخلی، توانسته است به تدریج از انزوای دیپلماتیک خارج شود. با این حال، چالشهای داخلی مانند فقر گسترده، محدودیتهای حقوق بشری و نبود حکومتی فراگیر همچنان موانعی جدی بر سر راه مشروعیت کامل این گروه هستند. در آینده به نظر میرسد کشورهای منطقه، بهویژه چین، ایران و کشورهای آسیای مرکزی، به دلیل نگرانیهای مشترک امنیتی و اقتصادی، به عادیسازی روابط با طالبان ادامه دهند. این روند، همراه با کاهش فشارهای بینالمللی، میتواند به تثبیت بیشتر طالبان در قدرت منجر شود و به قیمت افزایش رنج و تعمیق محرومیت جامعه افغانستان تمام شود.
وب سایت نواندیشی به ویب سایت خبری تحلیلی نواندیشی خوش آمدید