قیام ۲۴ حوت ۱۳۵۷ هرات، یکی از برجستهترین و خونینترین رخدادهای تاریخ جهاد افغانستان است که با رشادتهای بینظیر مردم این سرزمین در برابر ظلم و استبداد رژیم کمونیستی رقم خورد. این قیام که با شعارهای اسلامی و ملی آغاز شد، تجلیگاه غیرت، عزت و آزادیخواهی مردم افغانستان بود و پایههای حکومت دستنشانده را به لرزه درآورد. هرچند این قیام با کشتار وحشیانه بیش از ۲۴ هزار تن از مردم بیگناه سرکوب شد، اما جرقهای شد که مسیر جهاد را در سراسر افغانستان روشن کرد و در نهایت به شکست رژیم کمونیستی و اشغالگران شوروی انجامید.
پس از کودتای ۷ ثور ۱۳۵۷، حزب دموکراتیک خلق افغانستان با حمایت شوروی قدرت را به دست گرفت و سیاستهای ضددینی و سرکوبگرانهای را اجرا کرد. اصلاحات اجباری، دستگیری و اعدام علما و مبارزان، توهین به مقدسات دینی و ملی، و تحمیل ایدئولوژی مارکسیستی، خشم عمومی را برانگیخت. هرات، بهعنوان یکی از شهرهای مذهبی و فرهنگی افغانستان، بیش از سایر مناطق در برابر این حکومت ایستادگی کرد و با نخستین فرصت، قیامی سراسری را علیه رژیم آغاز نمود.
این قیام ابتدا از روستاها و ولسوالیهای اطراف هرات آغاز شد، جایی که مردم به تنگ آمده از ظلم رژیم، یکی پس از دیگری ولسوالیها را از اشغال حکومت کمونیستی آزاد کردند. در روز ۲۳ حوت، مردم هرات با هم عهد بستند که به سمت شهر حرکت کنند و آن را نیز از سلطه رژیم آزاد سازند.در ۲۴ حوت، هزاران مرد و زن، پیر و جوان، با شعارهای “اللهاکبر” و “لاالهالاالله”، بیرقهای سبز مزین به کلمه طیبه را برافراشتند و به سوی شهر حرکت کردند. پاسگاههای کوچک رژیم یکی پس از دیگری سقوط کرد و مردم، بدون تجهیزات نظامی اما با ایمانی راسخ، در برابر نیروهای رژیم ایستادند.مقاومت اصلی در دو نقطه شکل گرفت: قلعه اختیارالدین (ارگ هرات) و قوماندانی امنیه. با وجود مقاومت شدید دشمن، این دو مرکز نیز پس از درگیریهای سنگین به تصرف مردم درآمدند و درنتیجه، شهرهرات تقریباً بهطور کامل آزاد شد.
با سقوط هرات، رژیم که از این شکست در بهت و وحشت فرو رفته بود، برای حفظ قدرت خود از دو راهکار استفاده کرد:۱- بمباران بیرحمانه شهر: رژیم کمونیستی با درخواست کمک از شوروی، جنگندههای شوروی را از ترکمنستان به پرواز درآورد. این هواپیماها شهر را بهشدت بمباران کردند، بهویژه مناطق پل رنگینه، درب قندهار و مرکز فرقه زلمی کوت که محل تجمع مردم بود.۲- ورود فریبکارانه قوای زرهی: رژیم، ستونهای تانک را با بیرقهای سبز جهاد وارد شهر کرد تا مردم تصور کنند این نیروها برای کمک به قیام آمدهاند. اما بهمحض ورود، تانکها شروع به شلیک کردند و قتلعام بیسابقهای را به راه انداختند.مردم که تجربه جنگ زرهی نداشتند، با کارد، شمشیر، چوب و حتی قطع درختان بلند نازو، سعی در متوقف کردن تانکها داشتند. برخی تانکها با تیل و پترول به آتش کشیده شدند، اما ماشین جنگی دشمن بیرحمانه به پیش میرفت و خون مردم بیگناه را جاری میساخت.این قیام با حمایت مستقیم شوروی و مستشاران ارتش سرخ سرکوب گردید. هواپیماهای جنگی شوروی، به درخواست رژیم کمونیستی، شهر را به خاک و خون کشیدند و هزاران زن و کودک بیدفاع را به شهادت رساندند. حملات وحشیانه جنگندههای شوروی و همکاری مستشاران نظامی آنها با رژیم، باعث شد که این کشتار به یکی از خونینترین فاجعههای تاریخ افغانستان تبدیل شود.در این کشتار وحشیانه، ۲۴ هزار تن از مردم هرات، از کودک تا پیر، از عالم تا تاجر، به شهادت رسیدند. بسیاری از آنها زندهبهگور شدند و پس از سالها، گورهای دستهجمعی زیادی از شهدای این قیام کشف شد که خود سندی زنده بر وحشیگری دشمن است
قیام ۲۴ حوت نهتنها هرات، بلکه سراسر افغانستان را به حرکت درآورد. شکست کمونیستها در این قیام نشان داد که حکومت آنها بر پایه ظلم بنا شده و آیندهای ندارد. هرچند رژیم با حمایت شوروی توانست قیام را سرکوب کند، اما این خیزش الهامبخش دیگر ولایات شد و جهاد سراسری را رقم زد.از سوی دیگر،این قیام باعث وحشت رژیم شد، بهطوری که برای حفظ قدرت، درنهایت شوروی را مجبور به اشغال افغانستان کرد. اما ورود مستقیم شوروی به افغانستان، آغازگر جهادی وسیع شد که در نهایت به شکست و خروج آنها در سال ۱۳۶۸ انجامید.
پس از پیروزی جهاد، این امید وجود داشت که یک نظام اسلامی مقتدر و عادلانه در افغانستان شکل گیرد. اما متأسفانه، انحراف از آرمانهای جهاد و کمبود یک رهبری واحد، کشور را به جنگهای داخلی کشاند. چند عامل اصلی در این ناکامی نقش داشتند:۱- شهادت رهبران راستین جهاد: بسیاری از رهبران تأثیرگذار نهضت اسلامی در زندان پلچرخی به شهادت رسیدند. نبود این رهبران، باعث شد که جریانهای جهادی به شاخههای متعدد تقسیم شوند.۲- غلبه منافع قومی و حزبی بر آرمانهای اسلامی: جهاد با فتوای علما و انگیزه اسلامی آغاز شد، اما پس از پیروزی، برخی رهبران بر مبنای قومیت و منافع حزبی عمل کردند که منجر به اختلافات شدید و جنگهای داخلی شد.۳- مداخله قدرتهای خارجی: پس از شکست شوروی، کشورهای مختلف در امور افغانستان دخالت کردند و اختلافات میان گروههای جهادی را تشدید نمودند.
در نتیجه، جهادی که برای استقلال و حاکمیت اسلامی آغاز شده بود، در دام اختلافات داخلی افتاد. ملت افغانستان، قبل از آنکه شهد شیرین پیروزی را بنوشد، کامش تلخ گردید. به قول مرحوم غبار، “ملت افغان پس از غسل خون و آتش، همان پیراهن چرکین گذشته را دوباره به تن کرد.”افسوس که افغانستان، پس از تجاوز شوروی، گرفتار دردهای بیدرمان و رنجهای بیپایان شد، و وضعیت مردم، چه در داخل و چه در خارج از کشور، هر قلب آزادهای را به درد میآورد.امیدواریم که با لطف خداوند، افغانستان از این وضعیت دشوار عبور کند و همه آوارگان افغان، روزی به وطن بازگردند.
قیام ۲۴ حوت هرات، یکی از درخشانترین و حماسیترین قیامهای تاریخ معاصر افغانستان است که با وجود سرکوب بیرحمانه، پایههای رژیم کمونیستی را متزلزل ساخت و جهاد افغانستان را به مرحلهای نوین رساند. این قیام نشان داد که مردم افغانستان، حتی در سختترین شرایط، در برابر ظلم و استبداد سکوت نخواهند کرد.امروز، در سالروز این قیام، یاد و خاطره ۲۴ هزار شهید هرات و تمامی شهدای راه اسلام، بهویژه شهدای برحق جهاد افغانستان در برابر استعمارگران انگلیس، اشغالگران شوروی و متجاوزین آمریکایی را گرامی میداریم و از خداوند متعال میخواهیم که روحشان را شاد و درجاتشان را بلند گرداند.

وب سایت نواندیشی به ویب سایت خبری تحلیلی نواندیشی خوش آمدید