بیست و ششم دلو، روزی است که در تاریخ افغانستان با حروف زرین ثبت شده است؛ روزی که ارتش سرخ اتحاد جماهیر شوروی سابق پس از ده سال مقاومت جانانه از سوی ملت مجاهد افغانستان، مجبور به عقبنشینی و ترک کشور شد. این پیروزی بیبدیل، برای ملت افغانستان که یک ابرقدرت جهانی را شکست داد، نقطه عطفی در تاریخ مبارزات و جهاد در برابر استعمار و اشغالگران است. اما همانطور که تاریخ نشان داده است، این پیروزی به سادگی به خوشبختی و ثبات منتهی نشد.با فرا رسیدن سیوهفتمین سالروز خروج ذلتبار ارتش سرخ، در این نوشتار به بررسی ابعاد این پیروزی و تأثیرات آن بر تحولات افغانستان در چهار دهه اخیر پرداخته و درسهایی برای مبارزان مسلمان استخراج میکنیم تا از این تحولات عبرت بگیرند.
مسلماً هر پیروزی میتواند برای یک ملت بزرگ و تاریخساز باشد، اما زمانی که فاکتورهای مدیریتی و سیاسی ناکافی وجود داشته باشد، آن پیروزی میتواند به شکست تبدیل شود. پس از خروج شوروی، جنگهای داخلی میان گروههای مسلح، حلقهای فرسایشی و خونین را آغاز کرد که کشور را بیش از پیش تضعیف کرد. آنچه برای ملت افغانستان و بهویژه خانواده شهدای انقلاب اسلامی تلخ و سنگین بود، این بود که رهبران جهادی در شناخت دقیق دشمن و اهداف جهانی بصیرت کافی نداشتند و اقداماتی انجام دادند که به نفع دشمن تمام شد و مانع از ایجاد یک نظام مقتدر اسلامی گردید. در حقیقت، این جهاد با نام خدا آغاز شد، اما با قومگرایی به پایان رسید
با خروج شوروی، امید وجود داشت که گروههای جهادی بتوانند با اتحاد و همبستگی در ایجاد یک نظام اسلامی مستقل در افغانستان گام بردارند. اما متأسفانه به دلیل مشکلات ساختاری و داخلی، این امر محقق نشد. سه عامل اساسی در این زمینه وجود داشت:
۱: دخالتهای خارجی: کشورهای مختلف، بهویژه آمریکا، روسیه و برخی کشورهای همسایه، در دوران پس از شوروی، مانع از ایجاد یک نظام اسلامی مستقل و قدرتمند در افغانستان شدند. این دخالتها باعث تضعیف گروههای جهادی و ایجاد دولتهای وابسته به قدرتهای خارجی گردید. ۲: نبود رهبری سلیم و کارآمد: فقدان رهبری با بصیرت و آگاهی سیاسی و اجتماعی در میان گروههای جهادی از دلایل عمده ناکامی در ایجاد حکومت اسلامی مقتدر بود. در سال ۱۳۵۸، بیش از ۱۱۷ تن از رهبران برجسته نهضت اسلامی توسط کمونیستها به شهادت رسیدند و رهبری جهاد به دست کسانی افتاد که توانایی حفظ اتحاد و مصالح کشور را نداشتند. این رهبران بهجای توجه به منافع عمومی کشور و مردم، به قدرتطلبی روی آوردند و با بیگانگان همکاری کردند و در درگیریهای داخلی با برادران خود جنگیدند.
۳: انحراف فکری و قومگرایی: بسیاری از گروههای جهادی بهجای تمرکز بر اصول اسلامی، به سمت قومگرایی و نزاعهای داخلی کشیده شدند. این انحرافات فکری زمانی تشدید شد که گروههای جهادی بر اساس قومیتها و جناحهای مختلف تقسیم شدند. بهطور خاص، جناح پرچم که بهطور عمده غیرپشتونها را شامل میشد، با گروههای جهادی غیرپشتون همچون جمعیت اسلامی همپیمان شد، در حالیکه جناح خلق که بیشتر از پشتونها تشکیل میشد، با حزب اسلامی، همسو گردید. این تقسیمات بر اساس قومیت، بهجای تقویت اتحاد جهادی، موجب تفرقه و شکاف در صفوف جهادگران شد و بهجای آنکه به ایجاد یک حکومت اسلامی مقتدر و شایسته بینجامد، کشور را به میدان جنگهای نیابتی و بحرانهای داخلی تبدیل کرد که سالها افغانستان را در وضعیت آشفته و بیثبات نگه داشت
خروج ارتش شوروی و شکست این ابرقدرت، به معنای پایان اشغال افغانستان نبود. همانطور که تجربه نشان داد، کشورهای غربی و منطقهای پس از خروج شوروی، بهدنبال منافع خود از گروههای مختلف حمایت کردند و افغانستان را به میدان جنگی نیابتی تبدیل ساختند. بنابراین، این پیروزی تنها نقطهای از تاریخ کشور بود که پس از آن چالشهای جدیدی در برابر مردم افغانستان قرار گرفت.تاریخ افغانستان نشان میدهد که جنگها و اشغالهای خارجی تنها زمانی به پایان میرسد که یک ملت بتواند با تکیه بر اصول و ارزشهای مشترک خود و بدون انحراف از مسیر اسلام، مستقلانه در برابر بحرانها ایستادگی کند.
تاریخ معاصر افغانستان میتواند بهعنوان معلمی بزرگ برای مبارزان اسلامی و جریانهای جهادی عمل کند. برخی از مهمترین درسهای عبرتآمیز عبارتند از:
۱: اتحاد و همبستگی در مبارزه: تفرقه میان گروههای جهادی نه تنها باعث شکست آنان شد، بلکه نظم و ثبات افغانستان را بر هم زد. قرآن کریم در آیه ۱۰۳ سوره آل عمران میفرماید: “وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا.” اتحاد و همبستگی میان مسلمانان از اصول اساسی در مبارزات است.
۲: خودشناسی و تقویت معنویت: مهمترین اصل در هر مبارزهای، شناخت صحیح از خود و تقویت ارتباط با خداوند است. مبارزان اسلامی باید همواره به یاد داشته باشند که در هر شرایطی باید هدفگیریشان تنها رضایت خداوند باشد و از هرگونه انحراف سیاسی و قدرتطلبی دوری کنند.
۳: پرهیز از فساد و قدرتطلبی: فساد یکی از بزرگترین آفات در میان رهبران جهادی افغانستان بود. بسیاری از جنگها و بحرانها به دلیل فساد مالی و اخلاقی رهبران جهادی رخ داد. قرآن کریم در آیه ۲ سوره آل عمران تأکید دارد که مسلمانان باید از فساد و تباهی دوری کنند تا از این بلایا در امان باشند.
۴: بازگشت به اصول اسلام ناب محمدی: موفقیت در هر مبارزه اسلامی تنها در بازگشت به اصول حقیقی دین اسلام است. هرگونه انحراف از این اصول، چه فکری و چه سیاسی، به شکست و بحران میانجامد. یکی از عوامل عمده شکست جهادگران پس از پیروزی بر انگلیس و شوروی، قومگرایی بود. مردم مسلمان متحد در میدان جهاد بودند، اما رهبران قومی در سیاست، به جای وحدت، سیاست قومی و حذف دیگران را در دستور کار قرار دادند. این رویکرد، همان پیراهن کثیف گذشته را دوباره بر تن کردند و نتیجه آن تفرقه و بحرانهای داخلی بود که کشور را بهجای یک حکومت اسلامی مقتدر، به میدان جنگهای نیابتی تبدیل کرد
افغانها در میدان جنگ پیروز شدند، اما درعرصه سیاست ناکام ماندند. رهبران جهادی نتواستند به اهداف شهدا وفادار بمانند و بهجای سپردن امانتها به اهلش، به دنبال سیاستهای قومی رفتند و ثمره خون شهدا را به هدر دادند. تاریخ افغانستان، با تمام فراز و نشیبهایش، میتواند درس بزرگی برای مبارزان مسلمان درسراسر جهان باشد. اگرمسلمانان از این درسها بهره بگیرند و براصول اسلام ناب محمدی پایبند بمانند، قطعاً قادرخواهند بود دربرابرهرگونه تجاوز و ظلم ایستادگی کنند و مسیر حقیقی آزادی و عدالت را طی کنند
وب سایت نواندیشی به ویب سایت خبری تحلیلی نواندیشی خوش آمدید