گـزیده اخبــار
خانه » اجتماعی » قـــرآن حــقیقــت زنـده تــاریـخ !
قـــرآن حــقیقــت زنـده تــاریـخ !

قـــرآن حــقیقــت زنـده تــاریـخ !

deljo Hosenie name 16

Kopie van Baname Khodawand 06

پیوسته به گذشته قسمت آخیر

ارائه حرکت عقیدوی اسلامی در همه ادوار تاریخ بشریت از دوره (حضرت) نوح تا دوره حضرت محمد “ص” در همهء این موارد تذکر می یابد که اساسات آن بر یک محور دور می خورد و آن همانا فرمانبرداری از خدای یکتای بی همتا ، پرستش و یکتایی اوست ، بدون اینکه در زمینه شریک و همتای برای او قائل شویم . ( یا اینکه صفات خدا را به مخلوقاتش بدهیم ). و اینکه دین در طول تاریخ تنها به وسیله پیامبران الهی به بشریت ابلاغ شده است . در این سلسله گفته شده که دوره زندگی دنیا دوره ی آزمایش است ، و جزا در آخرت تطبیق می شود ، و آزادی عملی که برای بشر داده شده اساس این آزمایش را نشان می دهد.

 

ناله کشیدم تا توبیدارشوی

شرح و تفصیل این بیت زیبا و بسیار عمیق و عالی را حضرت علامه اقبال در کتاب وزین و آموزنده ،( احیای فکر دینی در اسلام : ترجمه احمد آرام ) آورده است ، که نمونه ی مسئولیت سنگین انسان است در قبال شناخت هستی و جستجوی زندگی درست و باسعادت .چون همه ی ابزار شناخت این دو از جانب خدای حکیم و حمید آفرده شده تا انسان به بی راهه نرود :” وظیفه که مسلمان این زمان در پیش دارد، بسیار سنگین است .باید، بی آنکه کاملاً رشته ارتباط خود را با گذشته قطع کند ،

احیای فکردینی اقبال ترجمه احمد آرام

از نو در کل دستگاه مسلمانی بیاندیشد . شاید نخستین مسلمانی که ضرورت دمیدن چنین روحی را در اسلام احساس کرده ، شاه ولی الله دهلوی بوده است . ولی، آن کس که کاملاً به اهمیت و عظمت این وظیفه متوجه شده و بصیرت عمیق در تاریخ اندیشه و حیات اسلامی ،همراه با وسعت نظر حاصل از تجربه وسیع در مردم و اخلاق ِو آداب ایشان ، او را حلقه اتصال زنده ی میان گذشته و آینده ساخته ، سید جمال الین افغانی (الحسینی) بوده است . اگر نیروی خستگی نا پذیر وی تجزیه نمی شد ، و خود را تنها وقف تحقیق در باره ی اسلام به عنوان دستگاهی اعتقادیو اخلاقی می کرد ، امروز جهان اسلام از لحاظ عقلی بر پایه ی محکم تری قرار می داشت . ” ( احیای تفکر دینی ، آزادی و جاودانی من بشری :ص_121 ).

از استاد سید حسن نصر دانشمند و اسلام شناس معروف سئوال شده است که :حضرت عالی در باره مواجهه قرآن چه اندیشه ای دارید ؟  آیا قرآن کتابی دینی است که مربوط به حوزهء ایمان مسلمانان است یا این کتاب فراگیر است که معطوف به نوعی جهان شناسی و هستی شناسی است ؟پاسخ استاد و اسلام شناس مشهور دکتور حسین نصر :قران کریم از دید گاه ما مسلمانان ، نص کتاب الهی است . این نص بدون تغییر    و تبدیل توسط حضرت جبرئیل (ع)ازسوی حق به این عالم ( و حضرت محمد صلی الله و علیه وسلم ) نازل شده است .بدین ترتیب قرآن برای ما تنها حکایتی از پیام الهی نیست ، بلکه خود پیام الهی ونیز کلام الهی است . البته قرآن کریم چندین ساحت و مرتبه ء معنی دارد و نمی توان آنرا منحصر به وجوه ایمانی ویا جهان شناختی یا فقهی و اجتماعی کرد . بلکه برای درک حقیقت کلی قرآن باید به همهء این ساحت ها پرداخت .اگر بخواهید عمیق تر به این ماجرا بنگرید ساحت درونی ، معنوی و عرفانی در آن برجسته می شود.از جهت دیگاه درونی و معنوی ، قرآن کریم فقط متنی تاریخی نیست بلکه حقیقت زنده است ، حروف ، الفاظ و آیات قرآن از حیات معنوی بر خوردارند و به همین جهت هم برای انسان در هر زمان و مکانی حیات بخشند و با او سخن می گویند . پس قرآن کریم تنها کتابی عادی در باب فقه، اخلاق ، فلسفه یا کیهان شناسی نیست ، بلکه حقیقتی زنده است که انسان را احیای معنوی می کند ، و ریشه تمام حقایق ، علوم و معارف است .بله. قرآن کریم از بیرون کتاب است ، ولی کتاب عادی نیست . چه این که برای آن هایی که در درون جهان وحی اسلامی زندگی می کنند ، کلام خداوند که قرآن باشد حقیقتی زنده است ، کلام و جود مطلق است ، هم حیّ است و هم مُحیی .اگر از وجود ظاهری امر بگذرید و به وجوه باطنی و درونی بنگرید ، جهان دیگری برویتان گشوده خواهد شد ، جهانی که دایره مدار آن پیامی است که در بطن قرآن قرار دارد .شما اگر پیام قرآن را به تمامیت در نظر آورید ، می بینید که ساحت های متباینی دارد که در حد توان آن برای شما توضیح خواهیم داد . در وهلهء نخست باید گفت که قرآن کریم بیش از هر چیز کتابی در باره” حقیقت و واقعیت ” است . پرسش های بزرگی نظیر این که ” حقیقت چیست؟ ” ، یا ” واقعیت چیست ؟ ” ، در این کتاب توضیح داده می شود . پس قرآن کریم حکمت و متا فزیک را در بالا ترین سطح خود مطرح می کند . حقایق بنیادی نظیر توحید ، مبداء و معاد همهء موجودات و همچنین توضیح معانی گوناگون صفات و اسماء الهی را باید در این وجه از قرآن جست .در وهلهء دوم قرآن کریم کتابی است در بارهء ساختار عالم هستی که خداوند متعال که مبداء مطلق وجود است خلق کرده است . آنچه ما به آن می گوییم جهان شناسی و معطوف به سلسله مراتب وجود و همچنین شناخت و توضیح عوالم مختلف است ، در این وجه از قرآن طرح می شود . از سوی دیگر، ازوجوه قرآن کریم که در نام دیگر این کتاب الهی به عنوان ” فرقان ” متبلور شده است ، ، ناظر بر معیاری تمیز گزاری میان حقیقت و بطلان است که کلام الله مجید به جوینده می آموزد تمیز میان خوبی و بدی ، زیبایی و زشتی نیز در همین وجه قرآن کریم یافت می شود ، وجهی که برای مسلمانان ملاک تعیین معیاری است که به مدد آن بتوانند بین حقیقت و بطلان ، خوبی وبدی ، زیبایی و زشتی تفاوت قائل شوند وانتخاب صحیح را انجام دهند.

بر همین مبنا می توان قرآن را به مثابه کتاب ” اخلاق ” دانست ، کتابی که به انسان می آموزد چگونه زندگی اخلاقی پیشه کند که مورد پسند خداوند و طبق مشیت حق تعالی باشد . شاید برای شما جالب توجه باشد که بدانید حتی در تمدن اسلامی هستند نویسندگانی مانند نصیرالدین طوسی و جلال الدین دوانی که کتاب های فلسفی در باب اخلاق نگاشته اند که در آن نظر به قرآن کریم نیز داشته اند مثلاً قرآن کریم از منظر اخلاقی ، پایه نگارش کتاب اخلاق ابن مسکویه رازی نیز بوده است . که بسیاری به غلط معتقدند که فقط با پیروی از کتاب اخلاق نیکوماخوسی ارسطو نوشته شده است . در واقع ، مسکویه و امثال او اخلاق فلسفی یونان را در تعالیم اخلاقی بر خاسته از قرآن کریم ادغام کردند، واین نشان از اهمیت وجه اخلاقی قرآن حتی از منظری معطوف به اخلاق فلسفی دارد وجه دیگر قرآن کریم ساحت ” شرع ” کتاب الله است که هرگز نباید از آن غافل شد. چون از اساسی ترین پیام های قرآن کریم است . شما می دانید که ریشهء اصلی احکام شرعی اسلامی در قرآن است ، و حدود چهار صد آیه از قرآن به طور مستقیم ناظر به احکام شرعی است . البته قرآن ساحت های گوناکون دیگری نیز دارد که هر یک از اهمیت فراوان بر خور دار است .به ساحت زیبا شناختی قرآن کریم نیز اشاره نمایم که سهمی اساسی در تعییناصول هنر اسلامی و تعیین حدود فلسفهء هنر اسلامی دارد . سرچشمهء هنر اصیل اسلامی نیز همانند شریعت و اخلاق اسلامی،  همکان قرآن کریم است اگر توفیق خداوندی یار و مددگار گردید در گفتمان بعدی بنده حقیر قصد دارد  که به هنر اسلامی و خصوصاً مکتب هنری هرات باستان بپردازد .

 مشکل عشق نه در حوصله دانش مااست

حلّ این نکته به این فکر خطا نتوان کرد

چه بکویم که ترا، نازکی طبع لطیف

تا به حدی است که آهسته دعا نتوان کرد

            wama Tawfeeqe 13

                                          مأخذ و منابع :

 قرآن کریم : ترجمه فارسی شاه ولی الله دهلوی رحمت الله علیه

تفسیر شریف : فی ظلال القرآن : استاد شهید سید قطب رحمت الله علیه . ترجمه به فارسی استاد راشد سلجوقی.

تفسیر شریف نور : دکتر مصطفی خرمدل .

لطایفی از قرآن کریم . برگزیده از کشف  الاسرار و عُدة الابرار : دکتر محمد مهدی رکنی .

احیای فکردینی در اسلام : علامه اقبال

                   کلیات علامه اقبال

آفاق حکمت در سپهر سنّت : دکتر سید حسین نصر   

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

بالا