گـزیده اخبــار
خانه » اجتماعی » قرآن کتاب حکمت وهدایت(قسمت ۲)
قرآن کتاب حکمت وهدایت(قسمت ۲)

قرآن کتاب حکمت وهدایت(قسمت ۲)

deljo Hosenie name 16

همانا این قرآن به راهی راست تر و استوار تر راهنمایی می کند .از میان همهء کتابهای موجود در دنیا تنها قرآن مجید است که از آغاز به طور آشکار و با تکرار مسأله ای را به نام “هدایت ” طرح می کند و موضوع اصلی خود قرار می دهد .” در سورهء مبارکهء فاتحة الکتاب به صورت دعا این هدایت خواسته می شود ، مشتقات اسمی و فعلی ریشهء “هدی ” در قرآن کریم جمعاً 306 بار بکار رفته ، و این خود نشانی از اهمیت و گسترش موضوع”هدایت” در سراسر این کتاب مبین است.”هدایت و رهنمونی به آنچه شایسته است انسان نسبت به آن شناخت داشته باشد یا در عمل بکار بندد. در این راهنمایی مهمترین مبحث هدایت به آفریدگار است و معرفت الله ، و خدا مقصد و هدف حرکت انسان تعیین می شود ، هم چنانکه معنی هستی و زندگی نیز هست . براستی اگر واقعیتی متعالی و بی نهایت بنام “الله ” از فرهنگ حیات و جهان بینی انسان حذف گردد ، زندگی پوچ و بی معنا و آفرنیش عبث و بیهوده خواهد شد ، و قرآن با اصل قرار دادن آن ذات جامع کمالات و خیرات در دعوت خود و معرفی روشن وکامل او ، به حیات آدمیزاد هدف عالی و سیر صعودی و دید گاه روشن می بخشد ، ودلش را امیدوار ومطمئن می گرداند. هر چند که چنین شناختی و هدایتی دیگر فضایل و کمالات و خواستها را نیز در بر دارد . اما هدایت قرآن به معرفت الله منحصر نیست بلکه در همهء امور  زندگی و حیات معنوی و مادی ماست : در خود سازی و تزکیهء نفس ، در رفتار با افراد و خانواده و سائر همنوعان ، در کسب و کار ، در مسائل حقوقی و اقتصادی ، امور قضایی و حکومتی و غیر اینها ، یعنی هدایت به معنی وسیع کلمه و در همهء زمینه ها برای ایجاد جامعهء آرمانی و پرورش انسان کامل ، چنانکه خود می فرماید :” یهدی الی الحق و الی صراط مستقیم ، سوره احقاف ـ آیه 30 “. قرآن مردم را به حق [در اعتقاد] و راهی راست [درعمل]هدایت میکند .

Allah 03

بواسطهء اهمیت این بُعد از تعلیمات قرآن است که در متن آن به چنین اوصافی خوانده شده : نورِ آشکارا ، ریسمان خدا ، موعظه و شفا ورحمت ، و   مایه بصیرت . در این موارد یاد شده آیات بینات وجود دارد که می توانند مشتاقان معرفت الهی به آن مراجعه فرمایند.” لطایفی از قرآن ” هدایت قرآن کریم بر اصول مسلم عقلی و فطرت سلیم انسانی مبتنی است ، بدین جهت مارا به تفکر و تدبّر و اندیشیدن و “نظر” ـ نگاه جستجو گرِ عمیق در پدیده های هستی و سیر آفریده ها و “عبرت” ( یعنی عبور از ظاهر حوادث و رسیدن به معنا و باطن آنها و پند پذیری از آنها) فرا می خواند .از طرفی دیگر تمام موجودات جهان را و خود انسان را آیات می نامند ، یعنی نشانیهای راهنما، که باید زمینه تفکر و تأمل قرار گیرد . بدین ترتیب در بینش قرآنی همهء آفریده ها و پدیده ها و رویداد ها علائمی است در گذرگاه دنیا ، که به سبب احتیاج و وابستگی به غیر و تغییر و محدودیت ذاتی که دارند ، دلیل و راهبر هر متفکر و خردمندی است به عظمت و حکمت و قدرت و غنا و وحدانیّت آفریدگار، و احساس خَردی در پیشگاهش ، و ستایش و نماز بردن به حضرتش. این روش مطالعه و جهان بینی است که قرآن کریم را کتاب فطرت و عقل وعلم و برهان گردانیده است .

که با مقدمات تجربی و استدلال منطقی آدمیزاد را با واقعیات هستی آشنا می گرداند ، و سپس با واداشتن به”عمل صالح ” و عبادات عارفانه او را به کمال نهایش می رساند .(لطایفی از قرآن ).  زمینهء هدایت در کتاب مبین ” قرآن” و تعلیمات انبیا کرام “انسان سازی” است .ورسانیدن آدمیزاد به کمال مطلوب، که با ارائهء هدفهای والای خِرد پذیرو گشودن اُفق وسیع آخرت در برابرش ، و بر انگیختن خِردهای خفته و احیاء دلهای مرده ، و توجه دادن بشر به فضایل اخلاقی و ارزشهای واقعی ، و ترغیب به کارهای شایسته و خدمات اجتماعی انجام می گیرد ، پس واضح است که این حقایق، جاودانه و همواره ارزشمند خواهد بود. (لطایفی از قرآن کریم). این نبشتار تحقیقی آغازین و بسیار مختصر است . و در این مقالِ گزرا مجال گنجایش بحث بسیار عمیق و گسترده میسر نیست ، صرف آنقدر که تر کنم سر انگشت و صفحه بشمارم ، ورنه به همه ی مُحققان و کتاب شناسان واضح است که در باره قرآن کریم در زمانی به بلندی چهارده قرن که از زمان نزول آن می گزرد ، نه صدها و هزران که میلیونها و بلکه بیشتر از آن کتب و مقالات ، (علمی و تاریخی و تحقیقی) نوشته شده است . و کتاب خانه های سراسر جهان گواه کثرت بیش از حد تصور تألیفات در زمینه تفسیر و علوم قرآنی و تاریخ قران و فصاحت و بلاغت آن و نظایر اینها می باشد ، که همه گویای عظمت کلام الله مجید و گستردگی معانی و ژرفای محتوا و تنوع مطالب و شیوایی بیان و سبک اعجاز آمیز و منحصر به فرد آن است . مهمتر اینکه هنوز نکته های گفتنی و مباحث تازه دیگر هست که پژوهندگان مسلمان بتدریج بدان دست می یابند ، و با شرح آن رازی را کشف و دری از معرفت به روی طالبان می گشایند . این پژوهش و نگارش همچنین ادامه خواهد داشت زیرا اگر هر درخت[ در کف نویسندگان قلم شود و آب دریا به اضافهء هفت دریای دیگر مُرکّب گردد ، باز نگارش کلمات خدا نا تمام ماند ، که همانا خدارا ” قدرت بی نهایت” و “حکمت بی پایان ” است. خصایص و مزایای که برای قرآن کریم بر شمرده شد ، و اندکی بود ازبسیار ـ این (کتاب) الهی را در میان میلیونها کتاب موجود ، اثری گردانده که چون آفردیگارش فرد و بی همتاست ، و در عظمت و رفعت چون او، زیرا در حقیقت این کتاب “تجلی” پروردگار جهان است و پرتوی از علم بی نهایت او، اما خصیصهء که بیش از همه این کتاب مبین را بی نظیر کرده ، به صورت یک”معجزه” در آورده ، فصاحت الفاظ و بلاغت معانی و بی مانند بودن سبک بیان و قدرت تأثیر آنست ، که هم دلها را مجذوب وهمه مغز هارا به تدبّر و تفکر وا می دارد . آنچه به یقین پس از گذشت چهارده قرن از ظهور قرآن کریم می توانیم گفت این است که در آن استواری آیات و تناسب الفاظ و آهنگ روح نواز و تصاویر هنرمندانه ” برای اطلاع بیشتر از اهمیت (تصویر هنری) در قرآن کریم رجوع شود به؛ (سید قطب) آفرینش هنری در قرآن “و شخصیت بخشیدن به مفاهیم مجرد و پویایی و زنده بودن تعبیر ها به حدی است که سخن جامع همهء مزایای لفظی و معنوی گشته ، و در درجه ای از بلندی و رفعت قرار گرفته که دست بشر از آوردن سوره کوچک همانند آن کوتاه است . زیرا تا کنون اُدبا و بُلغای توانای غیر مسلمان ـ از زمان پیامبر اکرم (ص) تا به امروز ـ آمده واین کتاب مبین را خوانده اند ، و حتی در میدان تحّدی و مقابله با آن گام نهاده اند ، اما بدون استثنا همه در مانده اند ، و عجز خود را از آوردن سوره ای کوتاه هم آشکار کرده اند .

هر وسوسه را بحث و تفکر مخوانید

هر گم شده را سرور و سالار مدارید

یاقوت کرم قوت شما باز نگیرد

خود را گرو نقس علف خوارمدارید

“العزت لله جمیعاً” چو شنیدید

خاطر به سوی سبلت و دستار مدارید

مولوی ـ دیوان کبیر

اگر بخواهیم قرآن کریم را به اوصافی بخوانیم که مهمترین مفاهیم و موضوعات آنرا بیان نماید ، و هدف آموزش آنرا نشان دهد ، می توانیم اضافه بر آنچه تا کنون گفتیم ، آن را کتاب توحید ، حکمت آفرینش ، و معاد و باز گشت بسوی آفریدگار ، سرگذشت آموزنده از انبیا و اقوام منقرض شده ، تذکر و آگاهی بخشیدن به انسان، مرزبندی حقوق افراد و شرح وظایف و مسئولیت ها، علم و عدالت و تقوا و جهاد در راه خدا و ارزش بسیار دادن به چنین فضایلی، ( هدف از جهاد تلاش و سازندگی ، صبر و پایداری در همه ای جهات عملی زندگی است ، اعم از مادی و معنوی). و بالاخره کتاب “انسان سازی” ازراه “عمل” بنامیم ، زیرا به تکرار و تأکید زیاد انسان را به “عمل” وامی دارد: عمل صالح کردار شایسته بر اساس جهان بینی توحیدی و اعتقاد به پاداش و کیفر اعمال در روز رستاخیز .

آنکه شأن اوست یهدی من یُرید

از رسالت حلقه گِرد ماکشید

ما ز حکم نسبت او ملتیم

اهل عالم را پیام رحمتیم

از میان بحر او خیزیم ما

مثل موج از هم نمی ریزیم ما

قلب مئومن را کتابش قوت است

حکمتش حبل الورید ملت است

دامنش از دست دادن مردن است

چون گل از باد خزان افسردن است

زنده هر کثرت زبند وحدت است

وحدت مسلم زدین فطرت است

دین فطرت از نبی اموختیم

در رهِ حق مشعلی افروختیم

پس خدا بر ما شریعت ختم کرد

بر رسول ما رسالت ختم کرد

Eqbal alama 03

رونق از ما محفل ایام را

او رسُل را ختم ما اقوام را

لا نبی بعدی ز احسان خداست

پرده ی ناموس دین مصطفی است

علامه اقبال ــ مثنوی رموزبیخودی ــ کلیات .

Forotan Edama darad 07

نواندیشی محلی برای بیان دید گاه های متفاوت است لزومأ آنچه که ازاین تارنما انتشار می یابند مواضع نواندیشی نه میباشند.

 

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

بالا