گـزیده اخبــار

خانه » اجتماعی » خدارا زین معما پرده بردار ! قسمت دوم
خدارا زین معما پرده بردار ! قسمت دوم

خدارا زین معما پرده بردار ! قسمت دوم

masheed Name tea pot fir 12

عرفای نامدار شرق آدم های عادی نبودند. هرکدام دارای اموزش های بلند بوده واز علوم و فلسفه های متداوله رمان شان اگاهی داشتند. هر یک پس از تکمیل اموزش و تحقیق و مطالعه و کنکاش و نوشتن اثار گرانقدر و مهم به عرفان گراییده اند. به گونه مثال غزالی فقیه ، متکلم و فیلسوف در سن ۳۸ سالگی و مولانای رومی فقیه و مدرس و نایب خلافت پدر  پس از ملاقات شمس در سن ۳۵ سالگی ودرگیر کشمکش فکری و جدال درونی گردیدند. هر دو دست از آموزش برداشتند و یکی ریاست نظامیه بغداد  و دیگری خلافت پدر را در قونیه ترک نمودند.اینان در حالی به تدریس نه، گفتند که در مجلس های درس هریک کمتر از ۳۰۰ دانشجو حضور نمی یافتند. هر دو به کمال فکری و تبحر علمی رسیده بودند. چنانکه غزالی پیش از گرایش به عرفان و ترک فلسفه و نوشتن کتاب هایی چون؛البسیط فی الفروع، الوسیط، الوجیز، خلاصهالمختصر و نقاوهالمعتصر، المنتحل فی علم الجدل، مآخذ الخلاف، لباب النظر ، تحصیل المآخذ فی علم الخلاف، المبادی و الغایات، شفاء الغلیل فی القیاس و التعلیل، فتاوی الغزالی، فتوی (فی شأن یزید)، غایهالغور فی درایهالدور، مقاصد الفلاسفه در (فلسفه)، تهافت الفلاسفه در (کلام)، معیار العلم فی فن المنطق در (منطق)،  معیار العقول، محک النظر فی المنطق در (منطق)، میزان العمل در (منطق)، المستظهری فی الرد علی الباطنیه در (کلام)، حجهالحق در (کلام)، قواصد الباطنیه، الاقتصاد فی الاعتقاد در (کلام)، قوائد العقائد در (کلام)، الرسالهالقدسیه فی قواعد العقلیه در (کلام) و المعارف العقلیه و لباب الحکمهالاهیه همت گذاشته بود.

s mafhoom zendagi 12

امام غزالی پس از آنکه از شک فلسفی رهایی یافت . غزالی فقیه ومتکلم و مدرس عزلت گزین شد و به عرفان روی اورد تا آنچه را دریابد که بوسیلۀ عقل از پیدا کردنش عاجز مانده بود. او خواست تا آنچه را فلاسفه می دانند، او ببیند و برمصداق این سخن ابوسعید ابوالخیر که به ابن سینا گفت ، آنچه را می دانی و می بیینم .  غزالی در مقطعی ازتلاش های فکری فلسفه خود علم و فلسفه را از شناختن حقیقت عاجز دانست و به عرفان تمسک جست و عرفان را بحیث دنیای مطلوب رسیدن به حقایق برگزید. وی خواست تا سفر تازه یی را از سوی خلق به سوی خدا اغاز کند و تا بازگشت دوباره به سوی خلق خدا زنده گی تازه را بیاغازد؛  اما به قول داکتر مطهری چنین مجالی در عارف نشاید و بلکه این از توانایی های پیامبر است که در یک بازگشت تاریخی پبام الهی را به زبان وحی برای رستگاری انسان به ارمغان می اورد که چنین توانایی از عارف بالا است. هرچند در این باره اختلاف نظر است و شماری عارفان بدین باور اند که عارف هم توان بازگشت به سوی خلق را دارد و برای ارشاد بشریت ماموریت پیدا می کند. اما این نظر کمتر با زنده گی طبیعی عارفان سازگاری دارد؛ زیرا که اکثر و حتا تمام عرفای بزرگ از سنایی تا غزالی و سحروردی و ابن عربی و صدرالدین قونیوی و منصور حلاج و بایزبد بسطامی و عین القضات همدانی و شیخ هجویری و بهاوالدین نقشبند و عبدالقادر جیلانی و دیگران هرچند به ارشاد خلق پرداخته اند و اما دعوتگر نبوده اند وبیشتر شان فراتر از حلقه محدود درسی به کار دعوت نپرداخته اند و شماری از انان هم در حالت کامل انزوا زنده گی به سر برده اند. شماری ها چون مولانا و حلاج سرمست حال وهوای خود بودند و غرق شور و وجد برای تماشای دلدار بوده اند. چنین رویکرد از لحاظ روانی هم بیشتر سازگار با مزاج عارفان است زیرا عارفان در این مرحله سیر و صعود فکری غرق جذبات روحی و دچار کشمکش های فکری می باشند؛ زیرا عارفان در این مرحله سیر و صعود فکری غرق جذبات روحی و دچار کشمکش های درونی شان می باشند. از این رو به قول مولانای روم چنان در تب و تاب و غرق شور و جذبات می باشند که پیش از رسیدن به کمالات والای معنوی در اتش جذبات پختگی ها می سوزند.  

s mafhoom zendagi 12

پس طبیعی است که عارف پس از سفر از خلق به حق چنان در جذبه و شور بی پایان حق پادرگل می ماند و در دست افشانی ها و پای کوبی های بی پایان غرق می کردد که در هر سیر و صعود به انتظار سیر و صعود تازه تر به پختگی تازه تر می رسد و بالاخره مقام پختگی را در سوختن های پیهم به آزمون جدید می گیرد. پس در چنین حالی چه توقوعی می توان از عارف راستین داشت. جز این که انتظار شعر های مستانه و جانانه او را در موجی از پایکوبی ها و دست افشانی های عاشقانه داشت و از آن الهام گرفت و در شور و حلاوت آن نگاه را تغییر داد. از همین رو است که می گویند شعر جهان را تغییر نمی دهد؛ بلکه نگاه در پیوند به جهان را تغییر می دهد. این نظر مصداق خوبی بر حال عارفان نیز می باشد. این شعر و اثار عارفان است که در تغییر افکار بشری نقش دارند که در مرحله بعدی سبب تغییر جهان می گردند؛ زیرا سرشت پرجاذبه و سر سودایی عارف در موجی از دل باختگی های به حیرت رفته تمامی فرصت های بعدی را از او می گبرد و زنده گی او را با سودایی شدن های بی پایان چنان گره محکم می زند که نه تنها تاب و توان بازگشت را از او می گیرد؛ بلکه با شربی دمادم و شور های تازه در اشتیاق های تازه چنان مبهوت می گردد که پیش از آنکه نفس آرایی کند، نفس آرایی تازه را از او می گیرد. فقط می سوزد و می سازد. اندرین حال خسته وزار ار عارف زیبا پرست چه توقوعی می توان داشت . جز ان که دستش را گرفت و پا به پا به باغستان های حیرت یاری و یاوری اش کرد و در طلسم حیرت و طور معرفت او به جستجوی گم گشته ها نشست تا در نمایش شگفت انگیز آمد آمد گلزار های دل انگیز، حضور جانانه و عاشقانه دلدار را به تماشا نشست.هرگاه این مستی های دم به دم در روح عارف رخنه نمی کرد و وثبات در درون او را بهم نمی زد و او را بی تب و تاب نمی نمود. این همه شور عاشقانه در اشعار عارفان بدور از امکان بود و مستی های شور آفرین و وجد اور آنان این گونه احساس شدنی نبود. از همین رو است که باید عارفان را از درون شان باید جویا شد و به قول عرفا تا زمانی که در داخل دروازه وارد نشوی و به رمز و راز در درون در اگاهی پیدا نکنی هرگز ممکن نیست تا جاذبه های پرحلاوت و آتشین عارف را درک کنی و از حال حقیقی آنان اگاه شوی.از انچه گفته امد فهمیده می شود که عارفان را حالی است، سرشار از جاذبه سیال و مالامال از عشق در اوجی از دوست داشتن فقط به گونه عشق انسان با انسان که در نماد عشق مولانا با شمس تجلی یافته است. عطش پایان ناپذیر عارف برای وصال و در موجی از وجد های بی پایان چنان او را در خود می کشاند که هر آن او را به هوای درون بیشتر می کشاند و از رنج او برای دغدغه های بیرون می کاهد. تنها شعر است که در روان او شکل می گیرد و از زبان او فواره می کند. عارف با همه تلاش می کوشد تا آنچه در سیمای معشوق می بیند، چگونه زیبا و دوست داشتنی آن را در کاسه اخلاص به معشوق صادقانه عرضه کند تا خویش را به مفهوم قرانکریم تلطیف کند و سرزمین عشق را با آب شعر های نازنین آبیاری نماید و تا باشد که دل های خسته و آشفته در آن به بار و برگ بنشینند و در گلزارصاف و بی الایش ان روح افسرده عاشق دلباخته و بیچاره دمی شاد شود. اینجا است که عارفان با مستی های پیهم و شوری عاشقانه معشوق را به مدارا می خوانند تا معشوق اندکی با آنان از در مدارا پیش آید؛  زیرا عارف در نتیجه تجارب فراوان دریافته است که معشوق مغرور و باوقار و در ضمن چنان بی خیال است که به اندک ترین خیالی برای دغدغۀ بی پایان عاشق ندارد. برعکس عاشق افسرده و احتیاج و بی حال و هردم منتظر نیم نگاه لطف معشوق حالتی جز این دارد که عاشق مغرور هرگز هوای آن را ندارد. پس چنین درمانده را کجا توان آن باشد که لحظه یی از خود بیرون شود و بدون پرداختن به معشوق به دیگران و غیر بپردازد. جز این که با این فریاد های  درد آلود  مولانا وار :

shamse man w khoday man 12

 

خود را تلطیف کند و با آب ریختن در آتش فوران درون خود اندکی ارام بگیرد . هرچند او ارام نمی گیرد بلکه برای رسیدن و لمس کردن چنین ارامش می سوزد و ناگزیرانه می سازد. پس از چنین سوخته یی جز شعر پیام آور مستانه و عاشقانه چه می توان انتظار داشت . در حالی که هر انتظاری از عارف جز این غیر منطقی و نامعقول است. خلاصه این که بزرگترین دغدغه عارفان رنج انسان داشتن و رساندن او به کمال معنوی و یافتن خودی های او در نماد آدم به مثابه انسان کامل است . از این رو است که رمز سیمرغ عطار و شمس مولانا را تنها فلسفه انسان گرایانه ربانی می تواند به گونه درست تعبیر و تفسیر کند وبس.

yahoo06

یک نظر

  1. از نثر سلیس و بیان شیرین شما نهایت استفاده را کردیم. براستی که عارفان بیش ازینکه به دنیای بیرون و دغدغه های ماحول و حوادث پیرامون خود سر و کار داشته باشند، با عالم درون خود اشتغال دارند. البته ثبات و پایداری عالم درون و جذبات دمادم و تجلیّات پیهم برای آنها، هر گونه فرصت اندیشیدن به دنیای بیرون و مسایل مربوط به آنرا از آنها سلب می کند. گر چه مولانا به تعبیر خودش سلطان شگرفی است که میتواند در اوج معنی و مستی، هوشیاری و روابط خود را با بیرون هم حفظ نماید. گفت: جمع صورت با چنین معنی ژرف /// نیست ممکن جز ز سلطان شگرف ++ در چنین مستی مراعات ادب /// خود نباشد، ور بود باشد عجب ـــ از جانب دیگر، از دیدگاه عرفان ــ دو نوع ولایت وجود دارد: یکی ولایت عامه که همه ی مؤمنان دارند و از برکت ایمانشان به حقتعالی نزدیک اند. و او یار مدبّر و متولّی امور ایشان است ــ دیگر ولایت خاصّه که مخصوص واصلان و اصحاب طریقت است که: عبارت است از فنای عبد در حق ـــ بنده درین مقام از خود رها و در حق فانی گشته و با بقای او باقی مانده است. [فنای فی الله و بقای با الله]، ولی که به این مقام نائل میشود، هنگام حصول فنا، از معارف الهی آگاه میگردد و در وقت بقای بعد از فنا، از آن معارف خبر میدهد. از جانب دیگر، مقام ولایت به مقام نبوّت و رسالت احاطه دارد. فلهذا هر نبی و رسولی، ولی هست؛ اما هر ولی ای نبی و رسولی نیست. و خداوند هم خود را به اسم نبی و رسول ننامیده ــ‌ اما به اسم ولی نامیده است. لذا میتوان گفت که اسم ولی ــ همواره در دنیا و آخرت در بندگانش جریان و سریان می یابد، و ظاهر میگردد ــ و مظاهرش اولیاءالله اند که جهان هر گز از وجود ایشان خالی نمی ماند ـــ در مقام قیاس باید گفت که: هر رسولی هم نبی است و هم ولی ــ و مرتبه ی رسول برتر از مرتبه ی نبی و ولی است؛ زیرا جامع مراتب سه گانه است ــ اما مرتبه ی ولایتش از مرتبه ی نبوتش، و مرتبه ی نبوتش از مرتبه ی رسالتش بالاتر است ــ زیرا مرتبه ی ولایت محور اصلی و حقیقت او است که فانی در حق است ــ و نبوت محور ملکیت او است که به واسطه ی آن با ملائک نسبت و ارتباط می یابد و از آنها وحی دریافت می کند ــ اما رسالتش محور و جهت بشریت او است که به واسطه ی آن با انسانها نسبت می یابد و احکام الهی را به آنان تبلیغ می نماید و بدان وسیله به تعلیم و ارشادشان می پردازدـــ پس مقام نبوّت برزخ است میان مقام ولایت و رسالت، که درین صورت؛ مقام ولایت فوق مقام نبوت، و مقام رسالت دون آن می باشد.

جوابی بنویسید عزيز موحد بی خیال پاسخ!!

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

بالا